یه درمان جدید و بی‌سابقه توی آزمایش انسانی باعث شده بینایی بیمارها بهتر بشه

وقتی می‌خوای از یه دوست عکس بگیری، صورتش رو می‌ذاری مرکز تصویر و روش فوکوس می‌کنی. موقع رانندگی هم چشمت به جاده‌ست. اما برای میلیون‌ها آدم که دچار «دژنراسیون ماکولا» (تخریب لکه زرد) ناشی از سن هستن، این بخش مرکزی و حیاتی بینایی اون‌قدر تار می‌شه که دیگه هیچی قابل تشخیص نیست. درمان‌های فعلی فقط می‌تونن سرعت پیشرفت بیماری رو کم کنن یا بینایی رو یه مقدار تقویت کنن، اما اون تاری معمولاً بدتر و بدتر می‌شه.

به تازگی یه آزمایش بالینی روی یه روش درمانی که بر پایه پیوند سلول‌های بنیادی هست، انجام شده. نتایج نشون می‌ده این روش ممکنه بتونه آسیب‌های جمع‌شده توی بخش «ماکولا» رو به طور ایمن از بین ببره و بینایی رو برگردونه؛ ماکولا همون بخشی از شبکیه چشم هست که مسئول دیدنِ مستقیمِ جلوی روتونه. این اولین باره که این مدل درمانِ سلول بنیادی روی آدم‌ها تست شده. چون این یه آزمایش فاز ۱/۲ هست، هدف اصلیش بررسی ایمنی و میزان اثربخشی بوده.

اثربخشی این روش در مقایسه با درمان‌های فعلی، تا قبل از تموم شدن فاز ۳ مشخص نمی‌شه، اما نتایج اولیه اون‌قدر مثبت بوده که آزمایش‌ها داره ادامه پیدا می‌کنه. تست‌های قبلی توی آزمایشگاه نشون داده بود که فرآیند پیوند به اندازه کافی ایمن هست؛ سلول‌های پیوندی هویت شبکیه‌ای خودشون رو حفظ کردن و هیچ تومور یا مسمومیتی هم دیده نشد.

محقق‌ها از بین ۱۸ نفر، ۶ داوطلب ۷۱ تا ۸۶ ساله رو انتخاب کردن که دچار نوع «خشکِ» دژنراسیون ماکولا بودن (این شایع‌ترین نوع هست و حدود ۸۰ درصد موارد رو شامل می‌شه). سه نفر از این‌ها بینایی‌شون خیلی ضعیف بود و در بهترین حالت فقط می‌تونستن اولین و بزرگترین حرفِ تابلوی معاینه چشم رو ببینن.

برخلاف نوع «تر» که خیلی سریع پیشرفت می‌کنه، نوع «خشک» باعث می‌شه بینایی به مرور زمان کم بشه؛ دلیلش هم رسوب چربی‌ها و پروتئین‌های ریزی هست که سلول‌های پشتیبانِ بافت‌های حساس به نورِ چشم رو از بین می‌برن. توی این روش، سلول‌های بنیادی از «بانک چشم» گرفته می‌شه تا بتونن سلول‌های جدید بسازن.

هر کدوم از شرکت‌کننده‌ها دوز پایینی شامل ۵۰ هزار سلول رو با یه تزریق ساده زیر شبکیه چشمشون دریافت کردن. در نهایت، آزمایش نشون داد که این درمان ایمنه و هیچ خبری از مشکلات سیستم ایمنی یا تومور که گاهی توی پیوند سلول بنیادی پیش میاد، نبود. هیچ عارضه بدی هم که مستقیماً به خودِ سلول‌های بنیادی مربوط باشه دیده نشد، هرچند چندتا از مشکلات معمولی که توی این مدل جراحی‌های چشم پیش میاد، گزارش شد.

نکته مهم این بود که بینایی هر کدوم از بیمارها توی چشمی که پیوند رو دریافت کرده بود بهتر شد، در حالی که توی چشم دیگه تغییری دیده نشد؛ این یعنی سلول‌های بنیادی دقیقاً همون کاری رو کردن که دانشمندا امیدوار بودن. یک سال بعد از درمان، اون سه نفری که بدترین وضعیت بینایی رو داشتن، تونستن به طور میانگین ۲۱ حرف بیشتر از قبل رو روی تابلوهای معاینه چشم بخونن.

راجش رائو، پزشک و محقق از دانشگاه میشیگان، می‌گه: «با اینکه از داده‌های ایمنی خوشحال بودیم، اما بخش هیجان‌انگیز ماجرا این بود که بینایی اون‌ها هم داشت بهتر می‌شد.» اون در ادامه گفت: «ما از میزان بهبود بینایی توی بیمارانی که وضعیتشون خیلی وخیم بود، تعجب کردیم. تا حالا چنین سطحی از بهبود بینایی رو توی این گروه از بیمارها ندیده بودیم.»

این آزمایش همچنان ادامه داره تا وضعیت مریض‌هایی که دوزهای بالاتر (۱۵۰ هزار و ۲۵۰ هزار سلول) رو دریافت کردن، بررسی بشه. اگه این دوزها هم ایمن باشن، راه برای آزمایش‌های انسانی بزرگتر باز می‌شه.

لينک منبع